Мандал сум дахь сум дундын шүүхийн
товч танилцуулга
Тус шүүх анх 1956 онд хэсгийн шүүх нэртэйгээр байгуулагдан анхны даргаар нь Бадарч гэдэг хүнийг томилж дарга, нарийн бичгийн дарга, зарлага гэсэн 3 орон тоотой ажиллаж байгаад 1961 оны Ардын Их Хурлын тэргүүлэгчдийн 315 дугаар зарлигаар нүүдлийн шүүх болгон өөрчилж шүүгчийг нь аймгийн төвд төвлөрүүлж нүүдэллэн ажилладаг болгожээ. Үүний дараа Зүүнхараа хотын хөдөлмөрчдийн удаа дараагийн хүсэлтийн дагуу 1963 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдөр БНМАУ-ын Сайд нарын 512 дугаар тогтоолоор Зүүнхараа хотын ардын шүүх нэртэйгээр байгуулагдаж Шүүх нь дарга, нарийн бичгийн дарга, зарлага гэсэн 3 орон тоотой Зүүнхараа хот Мандал, Баянгол сум Түнхэл хороог харъяалуулан ажиллах болж, хотын шүүхийн анхны даргаар Д.Ханд томилогджээ.
АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1984.09-27-ны 205 дугаар зарлигаар БНМАУ-ын шүүгч бүр тангараг өргөж байх журам тогтож. 1985.01.08-нд Шүүгч нарын тангараг өргөх ёслолын ажиллагаа болж аймгийн шүүхийн дарга Ч.Бямбажав, орлогч Н.Дэмбэрэлдагва, гишүүн М.Наранцэцэг, Ц.Зориг, шүүгч Б.Тэгшээ. С.Цэдэн, Ё.Оюунчимэг, М.Нямжанцан, Д.Намчин, Г.Моононцагаан, М.Шүрэнцэцэг нарын 11 хүн тангараг өргөжээ.
Шүүхийн түүх нь улс орны түүхтэй салшгүй холбоотой бөгөөд түүний мандах үед мандан бадарч гундах үед нь гундаж ирсэн билээ.
1990 онд МУ-ын нийгэм улс төрийн хуучин тогтолцоо бүхэлдээ өөрчлөгдөн, зах зээлийн ороо бусгаа үед шүүх бичгийн цаас техник хэрэгсэл, бензин шатахууны хомсдолд орж, дулаан цахилгаан, нийгмийн даатгалын өртөй, цалингаа цагт нь тавьж чадахгүй тэвдэж явсан үе ч бас бий.
--- 1992 оны шинэ ҮХ-иар анх удаа хууль тогтоох, гүйцэтгэх засаглал, шүүх эрх мэдлийг хуваарилж,эдгээр байгууллагын үйл ажиллагаа явуулах эрх зүйн үндсийг тогтоожээ.
1993 оны 02-р сарын 04-нд МУ-ын Шүүхийн тухай хуулийг батлан гаргасан, шүүхийн тогтоолцоог өөрчлөх, шүүхийн бие даасан шүүгчийн хараат бус байдлын баталгааг хангах чиг үүрэг бүхий Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг байгуулсан 1993 оноос ардын шүүхийг өнөөгийн шүүхийн тогтолцооны үндсэн нэгж болох сум буюу сум дундын дүүргийн шүүхүүд,аймаг нийслэлийн шүүх болгон өөрчлөн зохион байгуулжээ.
Энэ хуулийн дагуу тус шүүх нь Сэлэнгэ аймаг дахь Сум дундын 2 дугаар шүүх болон өөрчлөгдөж Зүүнхараа хот, Мандал, Баянгол сум,Түнхэл хороог харъяалуулжээ.Энэ нь Ардын шүүхийн тогтолцооноос мэргэжлийн шүүхийн тогтолцоонд шилжснээр хэд хэдэн онцлог бүрдсэн юм.
1.мэргэжлийн шүүгчийг анх удаа МУ-ын ерөнхийлөгчийн зарлигаар бүх насаар нь томилдог болсон.
2.Хэргийг зөвхөн мэргэжлийн шүүгч нар дангаар болон 3 шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэйгээр хянан шийдвэрлэдэг болсон.
3.Шүүхийн хараат бус бие даасан байдлыг хангахаар Улсын дээд шүүхэд шүүхийн ерөнхий зөвлөл, орон нутагт аймгийн шүүхэд Шүүхийн тамгын хэлтсийг бие даасан хэлбэрээр байгуулсан юм.
1993.07.05-ны өдрийн 23 дугаар зарлигаар Сум дундын 2 дугаар шүүхийн ерөнхий шүүгчээр С.Цоодол, шүүгчээр Ч.Алтанцэцэг, Ж.Энхжаргал нар анх удаа томилогджээ.
МУ-ын Ерөнхийлөгчийн 1995 оны 250 дугаар зарлигаар МУ-ын шүүгчийн өмсгөлийн загвар, өмсгөл хэрэглэх журам батлагджээ.”МУ-ын шүүгчийн өмсгөл нь шүүгчийн хараат бус байдал шүүхийн нэр төр, сүр хүчний илэрхийлэл мөн гэж хуульчилжээ.
Нийгэм эдийн засгийн шинэ орчны өөрчлөлт шинэчлэлтэй уялдуулан 2002 онд шинэ багц хуулиуд тухайлбал Шүүхийн тухай , Эрүүгийн хууль, Эрүүгийн байцаан шийтгэх хууль, Иргэний хууль, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль батлагдсан мөрдөж, " Сэжигтэн яллагдагчийг цагдан хорих зөвшөөрлийг шүүх олгодог зарчмын шинэ өөрчлөлт орсон.
Эрх зүйн шинэтгэлийг гүнзгүүрүүлэх хөтөлбөрийн хүрээнд Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн санаачлагаар Шүүхийн тухай багц хууль батлагдан хэрэгжсэнээр 2013 оны 12-р сарын 18-ний өдрөөс Сум дундын 21 дүгээр шүүх болон зохион байгууллагдаж, Сэлэнгэ аймгийн Мандал, Баянгол сум, Төв аймгийн Батсүмбэр, Борнуур, Жаргалант, Сүмбэр сумдыг харъяалан ажиллаж байна. Тус шүүх нь 1963 онд анх Ардын шүүх нэртэйгээр байгуулагдсан цагаасаа хойшхи 50 гаруй жилийн хугацаанд хойш ээдрээ төвөгтэй түүхийн нугачаанд хуульд заасан чиг үүргээ үүргээ нэр төртэй биелүүлснээр ирлээ. 2000 оны 3 дугаар сард Сэргээн босголт банкны байрыг Төрийн өмчийн хорооны шийдвэрээр шүүхэд шилжүүлэн өгснөөр шүүх өөрийн байртай болж шүүн таслах ажиллагааг хэвийн тасралтгүй явуулах нөхцөл боломж сайжирсан.
Сэлэнгэ аймаг дахь Сум дундын 2 дугаар шүүх нь шүүн таслах ажлаараа 2004 онд Сум сум дунд дүүргийн шүүхүүдээс улсад 2 дугаар байр, 2005 онд шүүн таслах болон бусад ажлаараа улсад 1 дүгээр байр эзэлсэн. Ерөнхий шүүгч Б.Бямбахорлоо 2009 оны Монгол Улсын нийт шүүгчдийн дундаас хамгийн сайн зохион байгуулагч - Манлайлагч шүүгчээр , Шүүгч Б.Алтанцэцэг 2009 онд Сэлэнгэ аймгийн шүүгч нараас шүүн таслах ажлаараа оны чанарын аварга шүүгчээр шалгарсан. Шүүн таслах ажилд олон нийтийн оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгоор жил бүр сумын сонгогчдын нэрсийн жагсаалтаас тодорхой шалгуур хангасан хүмүүсийг шүүх хуралдаанд оролцох иргэдийн төлөөлөгчөөр сонгодог бөгөөд эдгээрээс Мандал сумын 3-р багийн иргэн П.Санжаа, Р.Нямжав, 2-р багийн иргэн Ц.Даш, 1-р багийн иргэн Ванчигмаа нар бусдаасаа илүү идэвхи зүтгэл гарган , иргэний үүргээ нэр төртэй биелүүлэн сайн оролцож ирлээ.Шүүхийн хамт олноос төрийн дээд одон медалиар ахмад шүүгч С.Цоодол Ардын хувьсгалын 60, 70, 80 жилийн ойн медиаль, хөдөлмөрийн хүндэт медиаль, Алтан гадас одон, хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одонгоор, шүүгч Б.Бямбахорлоо, Ерөнхий шүүгч Б.Алтанцэцэг Монголын эмэгтэйчүүдийн академийн "Хөдөлмөрийн хүндэт тэмдэг, Хууль зүйн яамны хүндэт жуух бичгээр, Ардын хувьсгалын 90 жилийн ойн медиаль, хөдөлмөрийн хүндэт медиаль, шүүгч Б.Хэрлэн, Ч.Мөнгөнцэцэг, шүүгчийн туслах А.Хандмаа, Эвлэрүүлэн зуучлагч Б.Эрдэнэмөнх нар Монголын залуучуудын холбооны "тэргүүний залуу алтан” медиалиар,Ч.Мөнгөнцэцэг Хууль зүйн яамны хүндэт жуух бичгээр, ерөнхий шүүгчийн туслах Ж.Эрдэнэбат Ардчилсан социалист залуучуудын холбооны "Алтан од” медиаль, Ерөнхий шүүгчийн туслах Д.Төр-Амгалан 2010 оны "Нийслэлийн шилдэг залуу өргөмжлөлөөр, ерөнхий санхүүч Л.Сансугар Монголын залуучуудын холбооны Хөдөлмөрийн алдар алтан медиаль, санхүү банкны тэргүүний ажилтан цол тэмдгээр,шүүгч Ж.Энхжаргал Ардын хувьсгалын 80, 90 жилийн ойн медиаль,шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн хүндэт тэмдгээр, нярав Л.Чулуунцэцэг Монголын Залуучуудын Эвлэлийн "Мөнгөн”медиалиар шагнагдаж байсан ба шүүгч ажилтнуудаас аймаг сумын засаг даргын хүндэт жуух салбарын , байгууллагын ажил мэргэжлийн аваргаар шалгарч шагнагдаж хамт олноо хошуучлан манлайлдаг захиргааны болон үйлчилгээний ажилтнууд олон байна. Тэдгээрээс шүүгчийн туслах А.Хандмаа, Ж.Эрдэнэбат,жижүүр Ж.Энхтүвшин, Д.Амаржаргал, жолооч Л.Ганболд нарыг тэмдэглэн дурьдахад таатай байна. Тус шүүхэд одоо ажиллаж байгаа шүүгч, ажилтнуудаас гадна тус шүүхийн ерөнхий шүүгчээр С.Цоодол шүүгчээр Д.Түмэн,М.Шүрэнцэцэг, Ц.Сайнбаяр, Б.Цогням, Ч.Алтанцэцэг,Ж.Энхжаргал, Сайнбаяр,Б.Оюунцэцэг,туслах шүүгчээр М.Барсболд,Ч.Мөнгөнцэцэг, шүүхийн тамгын албаны дарга Д.Наранцэцэг, шүүгчийн туслахаар Ц.Байгальмаа, Ц.Мөнх-Оргил, Ж.Эрдэнэбат, бичиг хүргэгч Бадарчийн Цэцэгмаа /18жил/, Бүрэнтөгс, Оюунчимэг, нарийн бичгийн даргаар Ц.Цогзолмаа,Ч.Мөнгөнцэцэг, Б.Хэрлэн, Анхны дэг сахиулагчаар Баттулга,Х.Эрдэнэбаяр, цагдаагаар Төмөрбаатар, Д.Ганбаяр /8 жил/, нягтлан бодогчоор .Даваа,Н.Энхтайван, Д.Наранцэцэг, шүүхийн тогтоол гүйцэтгэгчээр Саранхүү Б.Эрхэмбаатар, бичээчээр П.Нарангэрэл, Батжаргал,Д.Хишигдаваа,Туяа.жолоочоор М.Лхагва,Жанчив, Ганбаатар, Энхбаатар,Л.Ганболд, жижүүрээр Балдорж, Дашзэвэг Болдбаатар Түвшинбаяр зэрэг хүмүүс ажиллаж байжээ. Эрхэм шүүгч Балданцэрэнгийн Оюунцэцэг /асан/ нь 2000-2006 онд шүүгчээр ажиллаж байсан итгэлт анд эрхэм журмын нөхөр минь байлаа. Энэ олон бүтээлч хүмүүс шүүхийн үе үеийн түүхийг бичилцсээр өнөө үеийнхэндээ өртөөлөн ирүүлжээ.
Шүүхийн нийгмийн үүрэг улам бүр өсөн нэмэгдэж,, үүний сацуу үйл ажиллагаа, харьцаа хандлагаа төгөлдөржүүлэхийг нийгмийн хөгжил дэвшил шаардаж байна. Иймд шүүхэд ажиллаж байгаа шүүгч ажилтнууд мэдлэг, боловсрол, ур чадвартай байж ёс зүйг чандлан сахиж, үйл ажиллагаандаа мөрдлөг болгон байж , бидний оршин буй нийгмийн үндсэн зорилго хангагдаж, шүүгч, шүүхийн ажилтнууд бид өөрсдийн чиг үүргийг олон нийтийн өмнө нэр төртэй биелүүлж байна.
Эрхэм шүүгч шүүхийн ажилтан та бүхний минь мэлмий тунгалаг, ухаан саруул, үйлс ариун, шийдвэр мэргэн, үг үнэн, алдар хүндэтгэлтэй байхыг хүсэн ерөөе.

 

Шүүхийн Ерөнхий Зөвлөлийн мэдээлэл

ТОМИЛОЛТООР АЖИЛЛАХ ХҮСЭЛТЭЙ ШҮҮГЧДИЙН АНХААРАЛД
ТОМИЛОЛТООР АЖИЛЛАХ ХҮСЭЛТЭЙ ШҮҮГЧДИЙН АНХААРАЛД

    Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн Ерөнхий шүүгчээс "Шүүгч томилолтоор ажиллах нийтлэг журам”-ын 2.2.4-т заасны дагуу шүүгч томилолтоор авч ажиллуулах саналаа Шүүхийн ...

Дундговь аймаг дахь шүүхийн Тамгын газраас мэдээлж байна
Дундговь аймаг дахь шүүхийн Тамгын газраас мэдээлж байна

"Иргэдийн төлөөлөгч, малчин Н.Нэргүйбаатарт баярлалаа”     Дундговь аймагт шүүх хуралдаанд иргэдийн төлөөлөгчөөр сонгогдсон малчин Н.Нэргүйбаатар өөр аймгийн нутагт өвөлжиж байгаа ч ...

Хэнтий аймаг дахь шүүхийн тамгын газар мэдээлж байна
Хэнтий аймаг дахь шүүхийн тамгын газар мэдээлж байна

Хэнтий аймаг дахь анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн сургалтын төлөвлөгөө болон шүүхийн тамгын газрын 2017 оны 11 дүгээр сарын ажлын төлөвлөлтөд заасны дагуу захиргааны ажилтнуудын илтгэх ...

Говьсүмбэр аймаг дахь шүүхийн тамгын газар мэдээлж байна
Говьсүмбэр аймаг дахь шүүхийн тамгын газар мэдээлж байна

    Сургалт зохион байгууллаа Тус шүүхийн Тамгын газраас "НИК” ХХК-ийн Говьсүмбэр аймаг дахь салбарын хүсэлтээр 2017 оны 11 дүгээр сарын 14-ний өдөр "Шүүхийн бүтэц зохион ...

Зургийн цомог